... · Hayat Gailesi

Şili’deki Diktatörlüğün Acımasız Tarihini İşleyen Bilinmeyen Kadınlar

Arpillera’lar, Pinochet’nin acımasız diktatörlüğü dönemini anlatıyor. Güçlü renkler, belirgin dikişler ve göz alıcı bir imgelem. Bazılarına işlemeci kadınların kayıp çocuklarının giysilerinden parçalar da eklenmiş.

Rosa Boshier, 21 Şubat 2020

LONG BEACH, Calif. — Hatıralar parmaklarımızın arasından kayıp gerçekle kurmaca arasında bir yere yerleşiyor. Ama arpilleras – jüt üzerine işlenen geleneksel küçük yorganlar – aracılığıyla aktarılan ve Latin Amerikan Sanatı Müzesi’nde (MOLAA) sergilenen korkusuz direniş, Şili’deki acımasız askeri diktatörlüğün (1973-1990) hatıralarını yoruma gerek duyulmayacak bir açıklıkla gösteriyor. MOLAA’nın Eğitim Müdürü Gabriela Martinez küratörlüğünde düzenlenen Arte, Mujer y Memoria: Arpilleras From Chile sergisinde 30 arpilleras var. Bunların çoğunda, bilinmeyen kadın sanatçılar Augusto Pinochet’in 17 yıl süren diktatörlüğündeki zulmü resmetmişler.

11 Eylül’de Şili’nin demokratik bir seçimle iktidara gelmiş başkanı Salvador Allende, CIA tarafından desteklenen Şili askeri güçleri tarafından devrildi, ülke neredeyse yirmi yıl boyunca, Augusto Pinochet’nin zulmü altında yaşadı. Pinochet 1990’a kadar başkanlığı, 1998’e kadar da genelkurmay başkanlığını elinde tuttu.

Ekonomik kriz ve toplumsal huzursuzluk bahanesiyle kurulan askeri hükümet, toplumsal programları ortadan kaldırdı, anayasayı geçersiz ilan etti ve hainlikle suçladığı Şilili yurttaşlara ağır bir baskı uyguladı. Pinochet rejimi altında uzun saçlı erkekler herkesin ortasında traş edildiler. Rejim karşıtı kitaplar yasaklandı. Genel nüfus içinde açlık sınırının altında yaşayanların oranı %60’a vardı. 3000’den fazla Şilili, “kayboldu”, on binlercesi kaçırıldı ve işkence gördü.

Geride kalan kadınlar – bunların çoğu öldürülenlerin anneleriydi – bir araya gelerek protesto gösterileri ve sanat üretimleriyle adalet talep ettiler. Şilili yazar Marjorie Augosin, bu kadınların hastane ve morg kapılarında, sevdiklerini ararlarken birbirlerini bulduklarını yazıyor. Arte, Mujer y Memoria Sergisinde öne çıkan işlerden biri olan Anthony Rauld’un yaptığı Common Thread (2019) adlı belgeselde, askeri rejimin ikinci gününde kadınların direniş hareketini örgütlemeye başladıkları anlatılıyor. Bu hareketlerden biri, arpillera atölyelerinin kurulması. Arpillera’lar Pinochet’in acımasız diktatörlüğünü canlı renkler, dikkat çekici dikişler ve çarpıcı bir imgelemle anlatıyor; bazılarında kayıp çocuklarının giysilerinden parçalar da yer alıyor.

Kayıp kişilerin büyük çoğunluğu erkekler olunca, kadınlar alternatif gelir kaynaklarının peşine düşmüşler. Mart 1974’ten itibaren Pinochet rejimine muhalif olan Şili Katolik Kilisesi, arpilleraların yapılabilmesi için malzeme ve yer sağlamış, işlerin uluslararası piyasada satılabilmesi için yollar bulmuş. Bunun üzerine arpilleras Pinochet’in şimşeklerini üzerine çekmiş ve kadınlar gizlice çalışmak zorunda kalmışlar. Forging Memory’ye göre (https://www.forgingmemory.org/), üretimleri yasadışı ilan edildikten sonra kilise arpilleras’ı hükümet güçlerinin ve polisin dokunamadığı diplomatik paketleri kullanarak ülke dışına kaçırmış. 1970lerin sonundan itibaren arpilleras büyük bir endüstriye dönüşmüş.

Sergi, siyasal baskıyı gün be gün izleyebileceğimiz bir takvim gibi düzenlenmiş; temel ihtiyaç alanlarının özelleştirilmesiyle başlıyor, sol sempatizanı oldukları varsayılan binlerce kişinin kaybedilmesiyle devam ediyor. İşlerde sıklıkla siyasal katılım sahnelerine rastlıyoruz. Bunlar, arpilleristas’ın eylemliliğini yansıtıyor ve izleyiciyi mutfak masalarında örgütlenen sokak protestoları ve mitinglerinin ortasına yerleştiriveriyor. Sergideki işler, Pinochet öncesi barış günlerini hatırlatan “Allende’yi Hatırlamak” gibi örneklerde olduğu gibi geçmişin ütopik görünümleriyle, “La Moneda’nın Bombalanması” (1973) başlıklı olandaki gibi Şili’nin başkanlık sarayının alevler içinde göründüğü distopik imgeler arasında salınıyor. Serginin büyük kısmı, kayıp duygusunun sıradanlaşmasını yansıtan, kasvetli bir havada. Örneğin, “Yemek Masasında Soru İşareti”, sevilen birinin endişe verici yokluğunu boş bir iskemleyle gösteriyor. “Kendi Başlarına Dans Ediyorlar” (1979), erkek partnerleri olmaksızın danseden kadınları gösteriyor. Bu dans, Cueca, Şili’nin ulusal dansı. Bu işe baktığımızda, kültürel geleneklerin ölümlerle ve kayıplarla nasıl değiştiğini fark ediyoruz.

Bu serginin geliştirilmesinin kendisi bir kadın dayanışması eylemi. Arpilleristas hareketinin yolu MEMCH-LA (Şilili Kadınların Özgürlük Hareketi- Los Angeles) ile kesiştiğinde, sanat üretimlerini bir araya toplamaya başladılar. MEMCH, Şili’deki en eski kadın grubu. Ülkenin her yerinden bu yorganları toplayarak, sergileyerek ve dolaşıma sokarak, görünmez bir mücadeleyi görünür kıldı.

Böylece Arpilleras, bilginin yayılmasının aracı haline geldi ve diktatörlüğe direnişi destekledi; Şilili kadın eylemcilerle başka ülkelerdeki kız kardeşleri arasındaki bağı güçlendirdi. MEMCH-LA Arte, Mujer y Memoria’daki işleri ödünç vermenin yanı sıra, 49 arpilleras’ı da Santiago’daki Hafıza ve İnsan Hakları Müzesi’ne bağışladı, böylece bu tarihi ulusal bağlamına yerleştirdi.

Vivienne Barry’nin sergi için hazırladığı anime film Como Alitas de Chincol (Kanatlanmış Küçük Kuşlar Gibi, 2002), “tarihi işleyen kadınlara” adanmıştı. Şili’li bu yorgancı kadınlar (arpilleristas) dikişle siyasal muhalefet diye bir yöntemi var ettiler, sanatı devlet sansürünü çökertmek ve devlet şiddetini geriletmek için kullandılar. Sanat üreterek ve sanat eylemliliğiyle direnmenin, hatırlamanın ve yas tutmanın yollarını buldular.

Kaynak: https://hyperallergic.com/542850/arte-mujer-y-memoria-arpilleras-from-chile-molaa/?fbclid=IwAR3djQ_yrfX9QU8sk55VIDqjazUKMF-oWjHAMxAmdgUC6QtJMFatP_l6IjU

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s